AESTON
Fjotlandsrosa.no Fjotlandbygdemuseum.no
Eventyr frå Fjotland: Kossen bjødnen miste rumpo

 

Kossen bjødnen miste rumpo

 

Di møttest, bjødnen ò reven.

Du e allti sò uppfinnende, segje bjødnen me reven, ò sò spur ’an um han  kunn’ ikkje vida en slass arbeid di kunne ta seg føre ò næra seg me.

Han meinte jau, reven. Sò ski’ di saa kodn ihoba.

Daa de va skjert ò modent, sò spure reven kò ’an helst ville ha, anten rod hell topp.

Sò meinte nò bjødnen de maatte nò formodèntli vera best aa faa rod’æ. Sò fekk bjødnen haalmen, ò reven heila kodn’e.

Sò kjærte nò reven seg sò syndeleg for bjødnen skille bli sò bedregjen.

Ja, kò di skill’ daa finna paa? sa bjødnen.

Ja, daa ski’ di saa næba ihoba, meinte reven.

Han va rædde’e daa di begjønnte aa knyda, at bjødnen kunne faa bèr forstann ò taga rod’æ.

Sò segje reven de te ’an: Kò ’an helst ville ha, anten topp ’ell rod?

Ja, daa meinte bjødnen de va best ’an fekk toppen. Han tòtte det gjekk sò godt for reven som fekk toppen paa kodn’e.

Daa fekk bjødnen heila næbekaal’e, ò reven fekk heila næbenn te gjera seg gjestebo a’. Daa hadde reven næbe, ò hin hadd’ ikkje kon bare kaal.

Sò hadde di en smørammaar ihoba, som di ski’ ha te suvl. Sò segje reven dè: Ja, nò he’ me smør! sa ’an te bjødnen. Men nò hadde dè vore godt aa hatt no’ go’ aura atteté. Sò meint ’an di laud a’ ò fiska.

Daa hadde de frose sò dør va is paa.

Kòssen di ski’ daa fara? segje bjødnen. Dør va kje agn aa faa.

Aa, sa reven, eg pla alle gjera meir a’ dè , sa ’an, bare hengja rúmpo i vatn’e.  – Daa hadde bjødnen lang rùmpa, forstenn’ du.

Men nò maa du kje le’a deg, sa reven, annless hell som eg kommedéra.

Sò sat dei til lengje burtette.

Sò sa bjødnen: Meine du nò eg kann kje ta upp ò sjaa um dør e fisk i rùmpo?

Nei! sa reven. Nò vil eg heim ò ha paa næbenn ò koga. Sò maa du sidja roleg te eg kjem atte.

Ja – bjødnen sad roleg ò venta paa reven.

Sò tog reven ò aad upp heila smøre dør va i ammaaren, rùbb ò stakje.

Sò kjem ’an atte te bjødnen. Daa va bjødnen mest dæst ihel.

Nò kann du trekkja sò smaatt! sa reven.

Ja, sò begjønnte bjødnen aa trekkja; han va spræk’e, kraftig.

Reven sa: Du lyd trekkja kraftig, de du orka, for eg ser en forskrækkeli fæl’e fisk som e í.

Ja – sò drog ’an de ’an kùnne, bjødnen, ò sò sleid ’an a’ rumpo; hu blei staa’ann i isen. Sò veid du han gjekk ette bare me stubben, bare en stutt’e liden tus paa vis som haren.

Ja nò e eg sò sulten, sa bjødnen, at eg vil døy! Nò fekk eg ingjen fisk hella, ò rumpo e slida a’. No lyd eg heim ò ta meg noge smør ò brø.

Ja daa blei reven rædd’e, ska du vida. Daa visst ’an de tog ’i gale lei.

Daa ’an kôm daa heim, bjødnen, daa va heila smøre uppéde. Daa han saag dør alle fanst bitten smør, daa sa ’an: Aa du e daa en stor’e fant som du allti he vore! Nò he’ eg slid’ a’ meg rùmpo, ò ingjen fisk fengje, ò smør’e he’ du  ed’ upp, sò eg inkje kann faa noge mad paa den maaden hell. Nò ska eg ta ò dreba deg!

Reven tog te sprangs føre, ò bjødnen ettepaa. Daa ’an kôm daa te ’i bekjend’e ur ’an visste, reven, daa smaug ’an inn i et hol dør ’an va  kjend’e, for aa frelsa seg.

Men bjødnen va sò snapp ’an fekk fatt ’an i den eine bagfoden.

Aa, sa reven. Du bid i rod, ò ikkje i revfod! sa han.

Sò slepte bjødnen revefoden, ò sò te aa knaga i rodæ sò flisenn faug.

Ja nò ska eg kje gaa a’ plassen førr du e dau! sa bjødnen.

Ja men nò tenkj’ eg paa dè: De kann me kje vera tente me, anten eg hell du; sò bli du au klaar’e. Eg tenkje paa dè, sa reven, at eg he sett a’ ’i fudde øskja me smør, sò stappa som hu kann bli. Eg ville me skille ha de ti jol. Nò kann du gaa heim ò eda de upp mesteparten; bare spar ette mellegrann te meg, sò eg ikkje mannleg svelt ihel.

Bjødnen va truen. Han reiste heim, ò ingjæ smørøskja fant ’an; ò reven fekk smøgje ud ô uræ ò rymt avsted. Han saag ’an alle meir.

– Aa ja, nò e de en dag ò annan si eg he fortaalt de.

SAM

Kjelde:

Peter Lunde: Kynnehuset 1924

 

Merknader til rettskrivinga:

o/ò/ô = å-lyd (jf ’toppen’, ’sò’, ’kôm’ osb)

u/ù = o-lyd (jf ’uppfinnenede’, ’um’, ’rùmpa’ osb)

aa = å (jf ’faa’, ’daa’, ’fortaalt’ osb)

(Eventyret er gjeve att i den rettskrivinga Peter Lunde nytta i folkeminnesamlinga Kynnehuset (1924).)

 

Nokre ordtydingar:

alle = aldri

ammaaren = ambaren

bitten = det minste grann

dæst = frosen

dør = der/det

en slass = ein slags

fudde = full

fæl’e = stor

haalmen = halmen

klaar’e = utarma

knaga = gnaga

kommedèra = kommanderer

lyd – laud = lyt – laut/må – måtte

mannleg = heilt

mellegrann = eit ørlite grann

ski’/skille = skulle

smørammaar = smørambar

suvl = feit, kraftig mat

 

- Antall besøkende: 1043584 - Online: 25 - Sist oppdatert: 25.06.2019 - Legg til i favoritter - Tips en venn - Nettstedkart